START
WPROWADZENIE
AROMAMARKETING
AROMATERAPIA
SWIAT PERFUM
PUBLIKACJE BRANZOWE
GALERIA
GALERIA VIDEO
FORUM
SKLEP
Aromatyczne podróże
NEWSLETTER
O NAS
REKLAMA
PARTNERZY
Dodaj artykuł
Kontakt





Nie pamiętam hasła!
Ty lubisz to, a ja lubię owo, więc dajmy sobie spokój... cz. 2
ImageCzynniki rozwojowe hedonicznej jakości zapachu

Rodzimy się z w pełni funkcjonalnym zmysłem zapachu. Noworodki mają bardzo niewielkie przeszłe doświadczenie. Zatem, jeżeli ktoś chciałby zbadać, czy nasze preferencje zapachu są wrodzone, powinien przede wszystkim przyjrzeć się małym dzieciom, ponieważ jeżeli preferencje zapachu są wrodzone, to powinny ujawniać się u noworodków. Jednakże dzieci nie reagują w taki sam sposób na zapachy jak ich rodzice. W rzeczywistości dzieci reagują przeciwne w stosunku do preferencji rodziców, na przykład dzieje się tak w przypadku lubienia przez nie zapachu potu i kału (Engen, 1982; Stein et al., 1958). Badanie na małych dzieciach w wieku do lat pięciu (Engen, 1988) również wskazuje na to, że ta grupa wiekowa często nie rozróżnia zapachów, które ich rodzice uważają za bardzo nieprzyjemne (np. kwas masłowy = zjełczały) lub przyjemny (octan amylu = banan) i zwykle wykazują lęk przed nowością jako typową reakcję; unikają nieznanych pokarmów/zapachów (Frank & Kalisewicz, 2000). Jedno badanie wykazało, że małe dzieci (trzyletnie) wykazują dorosłe reakcje na pewne zapachy, co zgadzałoby się z podstawowymi założeniami teorii wrodzonego pochodzenia preferencji zapachu (Schmidt & Beauchamp, 1988). Jednakże metodologia tego badania została skrytykowana  (Engen & Engen, 1997). Należy zwrócić uwagę, że w momencie, gdy dziecko ma mniej więcej osiem lat, reakcje węchowe są bliskie reakcjom dorosłym należącym do tej samej kultury, co dziecko (Engen, 1982).

Literatura na temat rozwoju sugeruje, że nauka preferencji węchowych zaczyna się wraz z narodzinami. W rzeczywistości nasz zmysł zapachu działa w pełni już po trzech miesiącach rozwoju płodu w macicy (Schaal et al., 1995, 1998; Winberg & Porter, 1998). Mennella i jego współpracownicy odkryli, że dzieci matek, które konsumowały lub wdychały łatwo ulatniające się substancje o silnym zapachu (np. czosnek, alkohol, dym papierosowy) podczas ciąży lub laktacji preferowały te zapachy bardziej niż dzieci, które nie były poddane działaniu tych zapachów (Mennella & Beauchamp,1991; Mennella & Beauchamp,1993; Mennella, et al., 1995). Dodatkowo, wcześnie nabyte preferencje zapachowe wpływają na preferencje żywieniowe i zapachowe w dalszym okresie dzieciństwa (Mennella & Garcia, 2000) i w okresie dorosłości (Haller, et al., 1999). Należy zwrócić uwagę, że karmienie jako dodatkowe dostarczanie pożywienia jest okazją, aby powstał bliższy kontakt fizyczny i więź emocjonalna między dzieckiem a matką. Zostało udowodnione, że nawet bodźce kojarzone z przytulaniem prowadzą do preferowania przez dzieci specyficznych (choć arbitralnie wybranych) zapachów, takich jak olejek wiśniowy lub perfumy używane przez matkę (Balough & Porter, 1986; Davis & Porter, 1991; Lott et al., 1989; Schleidt & Genzel, 1990; Sullivan et al., 1991).   Zatem literatura na temat rozwoju wskazuje zarówno na brak hedonicznych reakcji a priori na zapachy, a także na gotowość systemu węchowego na uczenie się znaczenia zapachów na podstawie skojarzeń i emocjonalne znaczenie związanego z nimi doświadczenia.

Chociaż większość naszych preferencji zapachowych jest nabywana w czasie dzieciństwa z powodu pierwszego wystąpienia i istotności tak wielu doświadczeń, w każdej chwili, gdy napotykany jest nowy zapach mechanizmy nauczania asocjacyjnego są w stanie określić nasze preferencje zapachowe. Anegdoty mówiące o lubieniu bądź nie lubieniu zapachów z powodu ich powiązania z ważnymi innymi zapachami (Herz, 2001) i specyficzne preferencje kulinarne to tylko dwa przykłady sposobów, w jakie nauczanie asocjacyjne i kontekst emocjonalno-społeczny wpływają  na nasze preferencje zapachowe w ciągu całego życia. W następnej sekcji pt. „Bezpośrednie dowody eksperymentalne na formowanie się preferencji zapachowych” zostanie omówione szczegółowo to zagadnienie.
 

(1) Psy Pawłowa za każdym razem śliniły się na widok mięsa, ale dźwięk dzwonka nie powodował w nich żadnej reakcji. Gdy dźwięk dzwonka został kilka razy połączony z karmieniem psów mięsem, sam dzwonek wystarczył, aby psy się śliniły.
(2) Smak powstaje głównie za pośrednictwem zapachu; (Bartoshuk & Beauchamp, 1994). Kubki smakowe są odpowiedzialne jedynie za powstawanie wrażenia słoności, kwaśności, słodyczy, goryczy i pikantności (Bartoshuk & Beauchamp, 1994).

Bezpośrednie dowody eksperymentalne na formowanie się preferencji zapachowych

Tylko kilka badań było bezpośrednio poświęconych związkowi między formowaniem się preferencji zapachowych a edukacją emocjonalną. Hvatsja i Zanuttini (1989) poddali dzieci w wieku od 6.5 roku do 10.5 lat działaniu zapachów, a jednocześnie pokazywali im slajdy o pozytywnym lub negatywnym wydźwięku emocjonalnym i wykazali, że młodszym dzieciom biorącym udział w tym doświadczeniu bardziej podobały się zapachy łączone z pozytywnymi obrazami niż te łączone z negatywnymi.  Baeyens i Wrzesniewski (1996) przebadali wpływ manipulacji, wykorzystującej naturalne reakcje człowieka, polegającej na jednoczesnym poddawaniu uczestników badania znanemu im zapachowi oraz doświadczeniom związanym z higieną osobistą odbieranym przez niektórych z nich jako pozytywne, a przez innych jako negatywne. Dzięki temu dowiedzieli się, że w porównaniu z zapachem kontrolnym hedoniczna percepcja dodatkowego zapachu zmieniała się zgodnie z tym, jakie emocje dana osoba przypisywała chodzeniu do łazienki. W innym eksperymencie określającym fizjologiczne reakcje na zapachy, Robin i in. (1998) odkryli, że zapach eugenolu (zapach używany w cemencie stomatologicznym) został oceniony negatywnie i wywoływał lęk fizjologiczny wśród pacjentów, którzy bali się zabiegów dentystycznych, ale nie wśród pacjentów, który nie bali się chodzenia do dentysty. Warto zauważyć, że w każdym z tych badań, zmiany w percepcji węchowej były nieco dwuznaczne.

Ostatnio przeprowadziliśmy badanie, którego głównym celem było sprawdzenie hipotezy mówiącej o tym, że hedoniczne reakcje na zapach są nabywane poprzez kojarzenie zapachów z emocjami (Herz et al., 2004). Wykonaliśmy dwa eksperymenty, które różniły się ze względu na to, czy nowy (docelowy) zapach był przyjemny czy nieprzyjemny przed wykonaniem eksperymentu i czy skojarzenia emocjonalne z nim związane były pozytywne czy negatywne. W każdym eksperymencie uczestnicy zostali losowo przypisani do Grupy Eksperymentalnej ( (zapach + skojarzenie emocjonalne) i różnych Grup Kontrolnych. W czasie trwania badania uczestnicy kilkukrotnie oceniali zapach docelowy oraz kilka nieznanych im „zapachów podstawowych”: (i) przed manipulacją, (ii) po manipulacji, (iii) 24 godziny po manipulacji (iv) 1 tydzień od daty rozpoczęcia badania. Wyniki obu eksperymentów wykazały, że ocena docelowego zapachu przez wszystkich uczestników była porównywalna z oceną przed wykonaniem manipulacji, a na reakcje na zapachy podstawowe nie miał wpływu upływ czasu ani warunki, w jakich odbywał się eksperyment. Jednakże w każdym eksperymencie wszystkie oceny zapachu docelowego nadawane po manipulacji emocjonalnej znacząco się zmieniły w Grupie Eksperymentalnej i wykazały, że percepcja zapachu zmieniła się zgodnie z wartością emocjonalną powiązanego z zapachem doświadczenia.
Gdy „nieprzyjemny” zapach docelowy został połączony z pozytywnym doświadczeniem emocjonalnym oraz gdy „przyjemny” zapach docelowy został połączony z negatywnym doświadczeniem emocjonalnym, zapach ten oceniano bardziej negatywnie. W Grupach Kontroli nie zauważono tego typu efektów. Co więcej, zmiany w preferencjach zapachu pozostały niezmienione w ciągu całego tygodnia, w którym było prowadzone badanie. Wskazuje to, że zmiany w preferencjach zapachu wywołane przez skojarzenia emocjonalne mogą trwać długo
 
Nasze odkrycia pokazały, że gdy nowy zapach jest łączony ze zdarzeniem o charakterze emocjonalnym, hedoniczna percepcja tego zapachu zostaje zmieniona zgodnie z wiązaną z nim emocją. Chociaż nasze badanie nie mogło wykluczyć możliwości wrodzonego reagowania na zapachy, to biorąc dodatkowo pod uwagę przeszłe dowody empiryczne i dane rozwojowe oraz międzykulturowe (Ayabe-Kanamura et al., 1998; Hvastja & Zanuttini, 1989; Baeyens & Wrzesniewski, 1996; Mennella et al., 1995; Robin et al., 1998) można z dużą dozą prawdopodobieństwa stwierdzić, że emocje w połączeniu z działaniem zapachu potrafią bardzo silnie wpływać na formowanie się preferencji zapachów.

Wyniki badań przeprowadzonych przez Herza i jego współpracowników (2004) mają również ważne implikacje, jeżeli chodzi o to, jak preferencje zapachowe mogą zostać zmienione. Jeżeli chodzi o zapachy, które jeszcze nie są powiązane z żadnymi określonymi emocjami, ale mimo tego nie są postrzegane jako neutralne, wygląda na to, że ich oceny preferencji mogą zostać łatwo zmienione poprzez powiązanie zapachów z określonymi emocjami. Nie zostało jeszcze przebadane, w jaki sposób najlepiej zmieniać preferencje dla zapachów, które zostały już wyraźnie powiązane z emocjami. Jednakże, niebezpośrednie dowody zaczerpnięte z literatury klinicznej dotyczącej zaburzeń  wynikających ze stresu następującego po traumatycznych wydarzeniach sugerują, że gdy zapachy zostaną powiązane z wydarzeniami o silnym wydźwięku emocjonalnym, będzie bardzo trudno je zmienić  (Vermetten & Bremner, 2003), a literatura na temat interferencji proaktywnej zapachów w pamięci potwierdza to (Lawless & Engen, 1977). Według mojej hipotezy skuteczność próby zmiany preferencji zapachów, która została już ustalona zależy od sił początkowego skojarzenia emocjonalnego, nowego skojarzenia emocjonalnego i częstotliwości, z jaką ten zapach jest odbierany. Przypuszczam, że najtrudniej jest zmienić postrzeganie przez daną osobę zapachów, którym towarzyszyły w przeszłości bardzo silne skojarzenia emocjonalne; mogą one wymagać różnych metod usuwania negatywnych asocjacji przed ponownym skojarzeniem danego zapachu z bardzo pozytywnym doświadczeniem.  Dodatkowo zapachy, które są często odbierane i są bardzo znane (np. kawa) trudniej będzie zmienić niż zapachy, które są rzadko odbierane, dlatego, że zostały wielokrotnie silniej zakodowane w przeszłości. Bardzo pouczające z punktu widzenia badań psychologicznych oraz ze względu na lepsze rozumienie zapachów przez ludzi byłoby zająć się tymi problemami w przyszłych badaniach.

Teoria ewolucyjna


Oprócz dowodów empirycznych hipotezę uczenia się asocjacyjnego preferencji zapachów (w przeciwieństwie do poglądu na wrodzone pochodzenie preferencji zapachów) wspiera od strony teoretycznej analiza ewolucyjna przeciwstawiająca sobie cele i wymagania zwierząt wszędobylskich i wyspecjalizowanych (Rozin, 1976).  .

Zwierzęta wyspecjalizowane ograniczają się do określonych terenów i z tego powodu mogą często jeść tylko niektóre rodzaje jedzenia i polują na nie określone lokalne drapieżniki. Dieta pandy składająca się wyłącznie z eukaliptusa jest tutaj skrajnym przykładem. Zatem, ponieważ ekologiczna nisza zwierząt wyspecjalizowanych jest ograniczona, posiadanie ustalonych reakcji na określone zapachy wymaga przystosowania. Wrodzone reakcje na zapachy wielu gatunków wyspecjalizowanych zostały empirycznie udowodnione. Na przykład, kalifornijskie wiewiórki ziemne, zarówno te wychowujące się w warunkach laboratoryjnych, jak i w dziczy, wykazują specyficzną reakcję obronną na ich naturalnego drapieżcę, pacyficznego grzechotnika, różną od tej, którą wykazują w stosunku do pacyficznego węża żarłocznego (który zwykle nie poluje na nie) w momencie pierwszego natknięcia się na niego. A rozróżnienie między tymi dwoma gatunkami wężów powstaje na podstawie subtelnych sygnałów zapachowych, które pozwalają odróżnić te dwa gatunki (Coss et al., 1993; Poran & Coss, 1990). Ten sam typ specyficznych reakcji został wykazany w przypadku źródeł pożywienia i wielu innych gatunków wyspecjalizowanych.

W odróżnieniu od zwierząt wyspecjalizowanych, gatunki wszędobylskie (ludzie, szczury, karaluchy) mogą zajmować dowolne środowisko i dlatego różnie układają się potencjalne stosunki drapieżnika i ofiary. Jednakże dostępne surowce, potencjalni drapieżnicy i niebezpieczeństwa ogromnie się różnią w zależności od środowiska.



tłum. Rafał Downarowicz

źródło:  whiffguys.com

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »



Copyright C 2008 Zapachowy.pl
powered by: strony internetowe Łódź - EUROBEST.PL